|
|
|
|
|
 |
|
PRACA DOMOWA KOBIET 2.3.1 Zarys sytuacji w krajach Unii Europejskiej. W Niemczech nie ma aktualnie rozporządzeń dotyczących pracy domowej kobiet. Jednak kobiety zamężne, niepracujące, mają możliwość uzyskania emerytury. Dodatkowo mogą otrzymać odszkodowanie jeżeli ich zdolność do pracy zostanie zmniejszona w wyniku wypadku przy pracy (art.843 niemieckiego kodeksu cywilnego). Ta norma prawna opiera się (odnosi się) na efektywnym czasie pracy gospodyni domowej. W Austrii raport Ministerstwa d/s kobiet "Frauen bericht 1995" na temat sytuacji kobiet pozostających w domu, potwierdza jedynie ich czas pracy bez jakiegokolwiek uznania tejże. W Belgii, nie istnieje żaden akt prawny dotyczący bezpośrednio pracy domowej kobiet, ale prawodawstwo belgijskie uwzględnia sytuację kobiet pozostających w domu. Art. 87 kodeksu podatkowego daje kobietom pozostającym w domu możliwość podania "fikcyjnego dochodu" powodującego zmniejszenie podatku rodzinnego. Dodatkowo w 1976r ustanowiono zasiłek socjalno-wychowawczy, który miałby być wypłacany kobietom pozostającym w domu. (Kodeksy Larcier, tom IV, s.362) Niestety, projekt ten nie został nigdy zrealizowany z powodu braku kredytów. Jedynie uregulowania dotyczące przerwy w karierze w sektorze prywatnym i publicznym pozwalające na pozostanie w domu na zasiłku, uznają pewną wartość pracy domowej. W Danii, nie uznaje się pracy domowej kobiet: nie ma konkretnych rozporządzeń. Praca domowa nie daje kobietom żadnego prawa do pomocy finansowej, chyba że kobieta spełnia dwa warunki: roczne członkostwo w ubezpieczeniach dla bezrobotnych i zaświadczenie 52 tygodni pracy, nawet z przerwami. W Hiszpanii, w czasie sesji plenarnej Kongresu w maju 1998r zaaprobowano propozycję, nieprawomocną, uznania pracy domowej kobiet. W Finlandii, raport na temat sytuacji kobiet z 1994r, zwraca uwagę na zmniejszanie się ilości młodych kobiet wchodzących na rynek pracy od 1991r. Mogą one korzystać z zasiłku, który sam w sobie jest uznaniem pracy domowej kobiet. We Francji, praca domowa kobiet nie jest uznawana, gdyż traktowana jest jako praca " niewidoczna". Szereg ustaw przyjętych ostatnio pozwala dać częściowy status pracowników żonom rzemieślników i handlowców, które zajmują się np. księgowością lub obsługą klientów, mimo że nie otrzymują za to żadnego wynagrodzenia. Ustawa z 10.07.1982r pozwala współmałżonkom na wybór statusu, współmałżonek - współpracownik lub współmałżonek - wspólnik. W Grecji, praca domowa kobiet nie jest ujęta w systemie prawnym. Maja one jednak prawo do pewnych świadczeń socjalnych jako żony ubezpieczonych (zdrowie, emerytura po śmierci męża ). W Irlandii, konstytucja w art. 41.1.2, uznaje rolę kobiet pozostających w domu, i w tym różni się ona od innych krajów europejskich. Komisja na rzecz statusu kobiet ma różne propozycje mające na celu obronę wyboru kobiet, które postanawiają poświęcić cały swój czas rodzinie. Komisja ta chce przyjąć strategię, której celem będzie zapewnienie kobiecie pracującej w domu: godności, niezależności i wolnego wyboru pozostania w domu. W tym celu proponuje się różne inicjatywy prawne: prawodawstwo zapewniające wspólnotę dóbr współmałżonków, którego konsekwencją byłaby eliminacja zależności kobiet pracujących w domu; zmiana systemu podatkowego (the Income Tax Code- transfer dochodów współmałżonków na kobietę pozostającą w domu) i przekazanie świadczeń ubezpieczeń społecznych bezpośrednio kobiecie pozostającej w domu, jak również wyplata "the Family Income Supplement" bezpośrednio osobie zajmującej się rodzina. We Włoszech, aktywność "domowa" na rzecz rodziny nie jest jeszcze prawnie sklasyfikowana. Kodeks cywilny art.143 par.3 mówi: "współmałżonkowie są zobowiązani, każdy proporcjonalnie do swoich dóbr materialnych i do swoich możliwości pracy zawodowej, do zabezpieczenia potrzeb rodziny". Dekret prawny z 16 września 1996r dotyczący reformy pensji kobiet pozostających w domu przewiduje ponowne zdefiniowanie pracy mającej związek z obowiązkami rodzinnymi. W tym przypadku powstałby prawdziwy system przezorności (?), zapewniający wszystkim pracującym, bez względu na specjalność, ubezpieczenia społeczne. Dyskutowany jest projekt ustawy n/t instytucji obowiązkowego ubezpieczenia od wypadków domowych dla kobiet pracujących w domu. Projekt ten jest aktualnie dyskutowany w senacie. Poza płaszczyzną czysto prawną, pojawia się chęć uznania wartości społecznej pracy domowej kobiet. W Anglii, problem niewynagradzanej pracy domowej kobiet wpisany jest w oś ekonomiczną.(?) Zainteresowanie niektórych parlamentarzystów wartością ekonomiczną nieodpłatnej pracy w Anglii może doprowadzić do oszacowania jej i wprowadzenia do PNB (PIB). W Szwecji, wprowadzony jest system zasiłków dla kobiet pozostających w domu. Miedzy innymi "Child allowance", czyli zasiłek miesięczny na każde dziecko do 16 roku życia. Istnieje również pomoc finansowa dla rodzin z dziećmi: "the housing allowance". Wysokość tego dodatku zależy od ilości dzieci i dochodów rodziny. Jest to od 600 koron miesięcznie dla rodziny z jednym dzieckiem do 900 koron z dwójką dzieci i 1200 koron dla rodzin z trójką dzieci lub więcej.
2.3.2 Badania statystyczne. Badania te wykazały pewne tendencje europejskie: w Unii Europejskiej 33% kobiet w wieku 25-59 lat deklaruje się jako "kobiety pozostające w domu". W Irlandii ich procent jest najwyższy (60%), wysoki jest również w Hiszpanii, Grecji, Włoszech i Luksemburgu (40%). W Dani tylko 4% kobiet w wieku 25-59 lat pozostaje w domu. Decyzja pozostania w domu jest podyktowana motywacją socjalno-ekonomiczną jak również kulturową. W większości krajów ilość i wiek dzieci ma wpływ na przerwanie aktywności zawodowej kobiet. Procent kobiet pozostających w domu wzrasta wraz z liczbą dzieci.
6% kobiet (25-39 lat) bez dzieci pozostaje w domu Wraz ze wzrostem poziomu wykształcenia zmniejsza się ilość kobiet pozostających w domu. W niektórych krajach, procent kobiet niezadowolonych jest proporcjonalnie 2 razy wyższy wśród kobiet pozostających w domu od tych pracujących. We Włoszech i w Grecji ponad 1/3 kobiet pozostających w domu jest niezadowolona ze swojej sytuacji, 1 w Portugalii.
3. Uznanie społeczno-ekonomiczne pracy domowej kobiet.
3.1 Znieść nierówność między współmałżonkami i między płciami w dziedzinie osłon socjalnych.
3.1.1 Rozszerzyć dostęp do ubezpieczeń społecznych kobietom pozostającym w domu Każdy przypadek indywidualnie może doprowadzić do kłopotów finansowych w momencie przejścia na emeryturę, lub do sytuacji dramatycznej w razie rozwodu.
W Niemczech istnieje możliwość ubezpieczenia emerytalnego. Instytucje europejskie również interesują się problemem praw do renty dla kobiet pracujących w domu. W Parlamencie europejskim znalazła się propozycja rezolucji, która proponowała przygotowanie rozporządzenia dotyczącego obowiązkowej renty dla administratorów rodzinnych - kobiet pracujących w domu. Propozycja ta podkreślała (między innymi), aby ten system rent był porównywalny we wszystkich punktach z uregulowaniami socjalnymi zastosowanymi w ogólnym systemie pracy i zalecała stworzenie ogólnego rejestru administratorów rodzinnych, aby określić przyszłych beneficjentów rent.
W swoim raporcie: "Oszacowanie nieodpłatnej pracy kobiet" Parlament Europejski zaleca zaliczenie okresów wychowywania dzieci do ubezpieczenia społecznego, zapewnienie opieki medycznej i zindywidualizowanie świadczeń w celu zapewnienia prawdziwego statusu społecznego osobie, która wykonuje prace nieodpłatne.
3.2.1 Wynagrodzenie kobiet pracujących w domu. Uważa ona, że przede wszystkim praca matek wychowujących dzieci zasługuje na uznanie i odpowiednie wynagrodzenie. Obawia się, że ta praca pozwala ojcom odwrócić się od rodziny i odmówić uczestniczenia w kosztach wychowywania dzieci. Podstawowym prawem kobiet pozostających w domu jest pensja za prace, które wykonują. Pensje za prace domową, byłyby dla tych kobiet wyrazem uznania, podniesienia ich wartości w społeczeństwie. Przeglądając stan prawny w krajach europejskich, zauważymy, że w niektórych krajach istnieją zasiłki, które są pewnego rodzaju wynagrodzeniem za prace domowe kobiet. W Niemczech istnieje zasiłek rodzicielski wychowawczy i zasiłki dla kobiet zajmujących się rodziną. Są to świadczenia wyłącznie dla osób mieszkających w Niemczech lub dla Niemców oddelegowanych za granicę, którzy wychowują dzieci pod wspólnym dachem. Wysokość tego zasiłku to 600 DM miesięcznie na dziecko. Istnieje pułap dochodów miesięcznych rodziny do którego należy się zasiłek. Wysokość pułapu to 100.000 DM rocznie na rodzinę na pierwsze 6 miesięcy życia dziecka dla małżonków mieszkających razem i 75.000 DM dla osób samotnych z 1 dzieckiem. Od 7 miesiąca życia dziecka ten pułap wynosi 29.400 DM dla małżeństw i 23.700DM dla osób samotnie wychowujących 1 dziecko. Ministerstwo spraw socjalnych Saksonii chce wprowadzić pensje, które mają być wynagrodzeniem za prace domowa matek i ojców wychowujących dzieci. Nie zgadza się na wprowadzenie pułapu dochodów, aby zapewnić powszechność systemu i proponuje, aby świadczenia były finansowane z podatków bezpośrednich. W dyskusji n/t tego projektu w Parlamencie było wiele głosów krytycznych. Niektórzy widzieli w tym zasiłku sposób na powrót kobiet do domu, co spowodowałoby zmniejszenie się poziomu bezrobocia. Inni uważali, że ten projekt będzie służył przede wszystkim państwu, które nie będzie musiało budować nowych żłobków... Instytut z Bonn na rzecz ekologii społecznej proponuje zasiłek 2.000DM miesięcznie na pierwsze dziecko i 1.000DM na następne dla rodziców, którzy pragną poświęcić się wychowywaniu swoich dzieci. Ten zasiłek zostałby wstrzymany, gdy dziecko będzie miało 7 lat. Belgia posiada bardzo szczegółowe uregulowania prawne dotyczące przerwania kariery zawodowej w sektorze prywatnym i publicznym. System ten pozwala każdej osobie pracującej zawiesić na pewien czas swoja karierę zawodową i pozostać w domu otrzymując w tym okresie zasiłek. Prawdą jest, że system ten nie miał na celu promowania pracy domowej lecz ograniczenie bezrobocia; równocześnie jednak dodał pewną wartość dodatkową "pracy domowej". Kobieta pracująca w domu może korzystać również z wielu zasiłków socjalnych, które zależą od kombinacji kilku czynników: czy dana osoba jest bezrobotna, czy jest samotna i obarczona rodziną... Dania nie ma żadnych rozporządzeń dotyczących wynagradzania pracy domowej kobiet. Francja - należy wymienić rodzicielski zasiłek wychowawczy(APE). Zgodnie z ustawa z 12.07.1977 wprowadzono rodzicielski urlop wychowawczy: każdy rodzic w momencie urodzenia lub zaadoptowania dziecka może czasowo odejść z rynku pracy. Aktualnie, 442.000 kobiet postanowiło na pewien czas zrezygnować z pracy zawodowej, aby poświęcić się wychowaniu dzieci. Przed 1994r nie było ich nawet 200.000, wtedy to postanowiono przyznać ten zasiłek od 2-ego dziecka, a nie jak było przedtem od 3-ego.W ciągu jednego roku poziom matek pracujących z dwójką dzieci spadł z 65% do 45%. To zjawisko można wytłumaczyć bezrobociem, które dotyka przede wszystkim kobiety i niepewnością ich zatrudnienia. Prof. François de Singly (Uniwersytet-ParyzV) wyjaśnia, że zasiłek wychowawczy jest gratyfikacją dla kobiety pozostającej w domu, tymczasem ten sam zasiłek sklasyfikowany jako "powrót do domu" byłby uznany za poniżający. Irlandia - nie ma kompensacji finansowej dla kobiet wykonujących prace domowe lub edukacyjne, nie istnieją również urlopy rodzicielskie. Szwecja - system urlopów rodzicielskich rozwinął się w ciągu ostatnich 20 lat. Rodzice maja prawo do 15 miesięcy urlopu płatnego. Przez pierwsze 12 miesięcy otrzymują 90% dochodów , a trzy ostatnie miesiące zasiłek. Urlop jest przedłużony w przypadku narodzin mnogich. Urlop ten jest nie tylko płatny, ale jego organizacja jest bardzo elastyczna. Można go wziąć w dowolnym momencie zanim dziecko skończy 8 lat; można go wziąć w pełnym wymiarze lub częściowym, jego długość wzrasta oczywiście, jeżeli jest wzięty w połowie lub 1/4 etatu.(?) Dodatkowo ojciec i matka mogą podzielić ten urlop miedzy siebie jak chcą. Jeżeli ojciec lub matka pozbawieni są dochodów, przyznaje się im zasiłek w wysokości 60 koron szwedzkich dziennie przez 450 dni trwania urlopu legalnego. Poza urlopem rodzicielskim ojcowie maja prawo do 2 tygodni urlopu ojcowskiego płatnego w 90%. Poza tym w Szwecji istnieje również system wysokich zasiłków rodzinnych na dzieci do 16 roku życia, mieszkających w Szwecji. Na pierwsze dziecko rodzice dostają 600 koron, na drugie 900, a na trzecie 1.200 koron.
Unia Europejska - istnieje dyrektywa 96/36 dotycząca urlopu rodzicielskiego. Tekst ten przewiduje minimalny urlop 3-miesieczny z powodu narodzin lub adopcji dziecka, do wzięcia w dowolnym momencie zanim dziecko ukończy 8 lat. Po przyjęciu tej dyrektywy państwa członkowskie mają 2 lata na wprowadzenie jej w życie. Zawiera ona klauzule "nieregresyjną", która oznacza, ze kraje członkowskie mogą zachować lub wprowadzić system korzystniejszy. Mimo, iż istnieje niebezpieczeństwo, że przyznając kobietom pensje za prace domowe wzmocniono by i zalegalizowano stereotypy podziałów miedzy tym co kobiece i tym co męskie, uznaje się, że byłoby to jednak wyrazem uznania wartości ekonomicznej pracy domowej kobiet.
3.3.2 Ku nowemu podziałowi obowiązków między mężczyznami i kobietami.
Podsumowanie.
W ramach Unii Europejskiej rysuje się wiele orientacji w praktyce krajów członkowskich jak również w doktrynie - na temat uznania społeczno- ekonomicznego pracy domowej kobiet. Poza oszacowaniem ekonomicznym, nieodpłatna praca domowa kobiet stawia kwestie ewolucji koncepcji pracy, pogodzenia czasu pracy z innymi "czasami społecznymi" i w końcu - przez perspektywy, które otwiera - pozwala zdefiniować nową spójność społeczną.
4.3 Zdefiniować nowe spojrzenie na spójność społeczną. Carmen Martinez Ten i Ludolfo Paramio ( "Nowa umowa miedzy mężczyznami i kobietami" Leviatan n°69, X 1997) mówią o zalążku " nowej umowy społecznej miedzy mężczyznami i kobietami... opierającej się na równowadze w podziale odpowiedzialności rodzinnych i zawodowych". W końcu nie można zapominać, że brak podziału w pracy domowej i rodzinnej, utrzymuje dyskryminację w czasie pracy między mężczyznami i kobietami, czego konsekwencją jest brak dyspozycyjności kobiet i wzrost czasu wolnego dla mężczyzn. Wynika z tego, że praca domowa musi z jednej strony zostać wpisana w prawodawstwo, aby uznać, że taka praca w ogóle istnieje, a z drugiej strony, że jest obowiązkiem każdego z partnerów uczestniczyć w niej w równym stopniu. Wtedy praca domowa i rodzinna stanie się realna społecznie i prawnie, co otworzy możliwości uregulowaniom i ewolucji koncepcji pracy. Aby wypełnić lukę w dziedzinie danych na temat "niehandlowej"(nieopłacanej) aktywności gospodarstw domowych trzeba by :
|
|
