|
|
|
|
|
 |
|
Zrobione-Zapłacone
Fragmenty
WSTĘP Od dawna wiadomo, że produkcja w gospodarstwie domowym ma znaczący udział w dobrobycie społecznym. Obliczenia wartości i wielkości nieopłacanej pracy domowej wskazują, iż stanowi ona od 35 do 55 % PKB (w zależności od kraju), a całkowita produkcja gospodarstwa domowego stanowi ok. 60 % rozszerzonej konsumpcji prywatnej. Jednak, z różnych powodów, produkcja ta nie jest uwzględniana w rachunkach narodowych. Ten brak powoduje, że rachunki narodowe nie są w pełni adekwatne jako miara aktywności ekonomicznej. Badania nad produkcją gospodarstw domowych nabrały tempa w roku 1965 wraz z publikacją teorii Beckera o "alokacji czasu". Głównym założeniem Beckera było to, że gospodarstwo domowe jest nie tylko konsumentem, ale i producentem. Według klasycznej teorii wyborów konsumenckich, gospodarstwa i indywidualni konsumenci zwiększają użyteczność poprzez konsumpcję dóbr i usług. Maksymalizacja użyteczności jest poddana tylko zewnętrznym ograniczeniom, np. finansowym. Becker rozszerzył ten tradycyjny model. Stwierdził, iż użyteczności nie można wywodzić bezpośrednio od dóbr, ponieważ nie są one gotowe do konsumpcji, są do niej gotowe dopiero po przetworzeniu (na np. czyste ubranie czy gotowy posiłek). Stwierdził też, że towary są wytwarzane jako kombinacja czasu (pracy) i dóbr. Innymi słowy, towary kupione na rynku są dalej przetwarzane i tylko w wyniku tego procesu stają się użyteczne dla ludzi. Teoria Beckera proponuje dobrą definicję domowej produkcji. We wszystkich pozostałych definicjach nacisk położony jest na produkcję dóbr i usług do końcowej konsumpcji, chociaż niektóre podkreślają fakt, że praca w domu jest nieopłacana i wykonywana przez członków gospodarstwa lub też, że wytworzone dobra mogą być substytucyjne bądź komplementarne do towarów rynkowych. Zalecenia, aby podkreślić wagę niepłatnej domowej produkcji, były przedstawiane na wielu międzynarodowych spotkaniach. Raport ONZ na Dekadę Kobiet (1985), Światowy Szczyt Rozwoju Społecznego w Kopenhadze (1995), IV Konferencja ONZ do spraw Kobiet w Pekinie (1995) to najważniejsze z nich. Debata na ten temat była kontynuowana na międzynarodowej konferencji na temat szacowania wartości pracy domowej w Kanadzie (1994). Ostatnio wielu badaczy zwraca uwagę na potrzebę stworzenia systemu spójnych zaleceń na temat rachunków wartości i wielkości produkcji w gospodarstwie domowym, co by także znacznie ułatwiło porównania między poszczególnymi krajami. Wyniki takich rachunków mają kilka ważnych zastosowań:
Poniższy raport przedstawia zalecenia co do włączenia do rachunków narodowych rachunku satelitarnego gospodarstwa domowego. Podczas badań i przygotowywania tych zaleceń autorzy zapoznali się z literaturą i prowadzili szerokie konsultacje z ekspertami do spraw rachunków narodowych, ekonomiki gospodarstwa domowego i badaczami zajmującymi się metodą zużycia czasu. Zalecenia dla szacowania wartości produkcji gospodarswa domowego są oparte na metodzie kosztów wkładów do produkcji. WNIOSKI I ZALECENIA Rachunek satelitarny gospodarstw domowych może służyć ukazaniu roli produkcyjnej gospodarstwa domowego obok gospodarki rynkowej i sektora publicznego. Raport ten przedstawia kilka kluczowych kwestii związanych z powstaniem takiego rachunku satelitarnego i zaleca jak te kwestie powinny być rozwiązane. Zalecenia te powstały po wzięciu pod uwagę aktualnego zapotrzebowania na informacje, jak i ich dostępności. Celem rachunku satelitarnego jest ujęcie w jednym, zintegrowanym systemie dóbr i usług produkowanych w gospodarstwie domowym na jego własne potrzeby; zarówno tych, które są już uwzględnione w istniejącym systemie rachunków, jak i tych, które pozostają poza nim. Co więcej, rachunek satelitarny bierze pod uwagę pracę wolontaryjną wykonywaną przez gospodarstwa domowe na rzecz innych jednostek, co jest w dużym stopniu wyłączone z obecnego systemu. Jeśli przedmioty produkcji gospodarstwa domowego uwzględnione w obecnym systemie rachunków narodowych miałyby być wyłączone z rachunku satelitarnego, zaburzyłoby to całościowy obraz roli gospodarstwa domowego w gospodarce narodowej. Włączenie zarówno produkcji spoza ESA, jak i będącej w ESA gwarantuje, że dane są porównywalne z danymi z krajów, które nie stosują ESA i mogą inaczej definiować granice produkcji. Zaleca się, aby produkcja gospodarstwa domowego była wyceniana w oparciu o koszty produkcji (korzystając z metody opartej na wkładzie). To zalecenie wynika w dużej mierze z dostępności danych potrzebnych do rachunku satelitarnego i odpowiedniości danych dostarczonych przez pomiar zużycia czasu dla mierzenia pracy związanej z produkcją w gospodarstwie domowym. Najpoważniejszym problemem w stworzeniu rachunku produkcji jest określenie czasu pracy. Potrzebne są bardziej wszechstronne badania na temat zachodzenia na siebie czynności z różnych obszarów domowej produkcji, tak aby można było określić odpowiednią płacę godzinową. Uważa się, że najlepszym rozwiązaniem do tego czasu, jest wycenianie pracy na podstawie wynagrodzenia pomocy domowych. WYKORZYSTANIE WYNIKÓW Włączenie dochodu dysponowanego i rachunków bazowych do rachunków satelitarnych obok rachunków produkcji i wytwarzania dochodu pomoże rozszerzyć wykorzystanie informacji generowanych przez rachunki satelitarne. Kilka zastosowań jest widocznych już teraz, ale z pewnością pojawi się więcej kiedy dane zostaną zebrane. Użyteczność tych danych zależy także od ich jakości, to znaczy od częstotliwości powstawania i jak dużo uwagi poświęca się ich rzetelności i porównywalności w czasie i między krajami. Rachunki produkcji wskażą jaką część produkcji narodowej stanowi produkcja w gospodarstwach domowych. Aby lepiej zrozumieć dynamikę interakcji między trzema podstawowymi sektorami produkcji (gospodarstwo domowe, sektor publiczny, gospodarka rynkowa) musimy dokładnie obserwować zmiany w produkcji. To z kolei oznacza, że rachunek satelitarny gospodarstwa domowego musi być uzupełniany w okresach nie dłuższych niż pięć lat, a najlepiej co rok, ponieważ zmiany w gospodarce mogą nastąpić gwałtownie. Dla badaczy zajmujących się użyciem czasu ciągłym wyzwaniem jest uaktualnianie i rozwijanie nowych metod badawczych. Wielkość konsumpcji wskaże jaka część całkowitej konsumpcji w gospodarstwie domowym to dobra w nim produkowane. Zmiany w tych proporcjach pozwolą ocenić przesunięcia w produkcji usług z gospodarstw domowych na rynek i odwrotnie. W dalszej kolejności wyniki pozwolą stwierdzić, które usługi są szczególnie podatne na takie zmiany i które są wytwarzane w większości w gospodarstwach domowych, a które na rynku. Wyniki te będą użyteczne również w analizie wpływu rozwoju technologii na przesunięcia w produkcji. We wszystkich omawianych obszarach mogą istnieć znaczne różnice pomiędzy odmiennymi typami gospodarstw domowych. Dlatego też rachunki produkcji powinny być wykonywane osobno dla różnych typów gospodarstw: osób samotnych, par bez dzieci i rodzin z dziećmi. To pozwoli na bardziej efektywne wykorzystanie wyników rachunków satelitarnych dla celów polityki społecznej, a zwłaszcza transferów społecznych.
Tłumaczyła: Katarzyna Pietrucha
|
|
